Al labour-douar hag ar boued

32

Produiñ, treuzkas, goprañ ha prientiñ an dazont

Levrig 2027

Hent war-du 2032

NB: Evit mad Frankiz ha berrder, implijet e vez ar stumm gourel en destenn-mañ evit endelc'her an holl reizhoù.

Poentoù pouezus

Al labour-douar zo unan eus nerzhioù bras Breizh: pourchas a ra boued, krouiñ a ra postoù-labour, ezporzhiañ a ra produioù, derc'hel a ra ar maezioù en o sav ha harpañ a ra ur gennad alimelerezh solut. Koulskoude, an nerzh-se a zo o vont war an diskar abalamour d'an digresk en niver a dud a labour er gennad, da zistabilded ar gounidoù, d'ar gwask war an douaroù, d'ar krizennoù yec'hed ha da vuanadur cheñchamant an hin.

Yes Breizh he deus dibabet un treuzfurmadur hep troc'h trumm ebet. Produiñ en un doare atebek a-fet an endro a chom ar pal pennañ ; ar gounid eo ar rak-koulenn evit se ; ha gwarez ar madoù a warant he padusted war an hir dermen. Dont a ra an tremen da vezañ ur gevrat ekonomikel neuze : palioù stabil, postadurioù harpet, marc'hadoù aozet ha disoc'hoù gwiriekadus.

Pemp cheñchamant treuzfurmus

Treuzfurmadur	Diviz a-bouez	Pal da dizhout a-benn 2032
Treuzkas ha gwareziñ	Rakwelet mont kuit ar personell, skoazellañ an dud nevez-tutet ha gwareziñ ar madoù douar strategel.	Muioc'h a atantoù padus treuzkaset d'ar rummad da zont ha nebeutoc'h a zouaroù troet da implijoù nann-alverel.
Paeit gwelloc'h	Gwarantiñ an treuzwelusted a-fet ar c'houstoù hag ar rannañ an talvoudegezh ; aozañ marc'hadoù foran ha prevez.	Ur gounid stabiloc'h hag ul lodenn vrasoc'h eus an talvoudegezh evit ar broduerien.
Un doare disheñvel da broduiñ	Azasaat ar sevel-loened, liesseurtaat an eostoù ha arc'hantaouiñ an tremenioù en ur verañ ar riskloù stag outo.	Produerezh padus, emrenoc'h ha nebeutoc'h stag ouzh an enporzhiadennoù.
Adsevel ar peadra	Obererezhioù e live ar bec'hiedoù war an dour, an nitrogen, an douar, ar c'hlouedadoù hag an azasadur ouzh an hin.	Gwellaennoù muzuliet, rann-ha-rann, hep dilec'hiañ an efedoù.
Divizout e Breizh-5	Bodañ an diagnostik, ar stummadur, ar postadurioù, ar magadurezh hag ar priziadur gant rannvro al Liger-Atlantel.	Politikerezhioù a zo kenglotus, treuzwelus hag adwelet pa ne zeuont ket a-benn da dizhout o falioù.

A-benn 2032, ne vo ket muzuliet ar berzh diouzh an niver a steuñvoù lakaet war-sav, met diouzh atantoù treuzkaset gwelloc'h d'ar remziad da zont, produerien gwelloc'h paeet, douaroù gwarezet en un doare padus, dour hag ouez adsavet, ha boued breizhat hegerzoc'h. N'he deus an dereadur ster nemet ma tosta an divizout ouzh an diazez, ma kenurzh al loeroù ober strewet hiziv an deiz, ha ma ro an tu da bep den da vuzuliañ an disoc'hoù.

1. Ur gelennadurezh treuzfurmadur hep troc'h trumm

Produiñ mat a chom hor c'hefridi pennañ.

Evit Yes Breizh, n'eus ster ebet gant an treuzkemm gounezerezhel nemet ma ro an tu da broduiñ en un doare padus boued yec'hedus ha marc'had-mat. Ne rank ket krouiñ ur stagidigezh ouzh an enporzhiadennoù, nag ehanviñ an dileizhadennoù na an droug d'an endro war-du broioù gant reolennoù strishoc'h.

N'eo ket, koulskoude, ar veurvorelezh boued heñvel ouzh an emrenerezh. Ganti e vez dalc'het barregezh produiñ, had, barregezhioù, dafar tretiñ ha stokoù strategel, en ur gemer perzh e kenwerzh Europa.

An enkerzh a ziviz an tremen.

Hervez Yes Breizh, un atant bresk ne c'hall ket, hec'h-unan, paeañ koust ur cheñchamant reizhiad, un digresk padennek er gounidoù pe ur postadur gant gounidoù diasur. Ar priziañ, ar rannañ an talvoudegezh, an asurañsoù, ar yalc'hadoù hag ar paeamantoù evit ar servijoù-endro a rank stummañ ur c'helc'h kenglotus.

An argerzhoù a rank neuze bezañ liesbloaziek ha bezañ divizet gennad-ha-gennad. Ne rank ket al labourerien-douar resev war un dro sinialoù enebet a-berzh politikerezh al labour-douar, ar genwerzhourien, ar bankoù hag ar pourvezerezh foran.

Broudañ, furmelañ ha heuliañ efedus

Hervez Yes Breizh, eeunaat ne dalv ket kement ha lemel kuit ar reoladoù yec'hed, sokial pe endroel. Ennañ e kaver kreizennañ ar goulennadennoù, standardekaat an deiziataerioù, rannañ roadennoù a zo bet pourvezet dija, ha klotañ an enselladennoù gant al live riskl.

Ul lec'h nemetken e Breizh¹ a genurzhio ar skoazell hag an argerzhioù hep ouzhpennañ ur gwiskad burokratiezh ouzhpenn. Un enselladenn a-stroll a c'hallfe erlec'hiañ meur a weladenn a denn d'an hevelep poentoù, met an torradennoù grevus a vo kastizet memes tra.

Pep atant a gemero perzh a c'hallo kaout ur Steuñv-ober al labour-douar, savet a-gevret gant ur bodad aliañ dizalc'h hag adwelet a-vareadoù. Bodañ a raio en un teul nemetken ar steuñv ekonomikel, steuñvadur an treuzkas, an divizoù labour, an azasadur ouzh an hin, an dour, an douar, ar vevliesseurted, an energiezh ha yec'hed al loened. Ar steuñv-mañ a servijo da aozañ ar postadurioù hag ar skoazell, hep lakaat ur patrom gounezerezh hepken.

2. Priziadenn ar pemp departamant

Rannoù	Perzhioù mat ha sevenidigezhioù	Brestoù ar priorelezh
Koutoù-ar-Mor	Mezonerezh-laezh, sevel-moc'h ha sevel-yer, gounezerezh-douar, ar gennad agri-boued ha gweledvaoù gant gwezennigoù-harz.	Ennadoù adnevezadus, perzh an dour, enkadennnoù yec'hed, surentez boued hag energiezh.
Penn-mor	Laezhaj, kig-moc'h, kig-yar, legumaj, liorzherezh, treuzfurmadur hag enklask.	Algennoù gwer, an aod, implij an douar, an energiezh, kleñvedoù al loened hag azasadur ouzh an hin.
Il-ha-Vilaine	Produioù laezh, kig, labour-douar arval, ar gennad agri-boued, stummadur ha rannvro Rennes.	Gwask an implij an douaroù, treuzkas an douaroù, an doareoù labour, douarañ ha betonizañ.
Liger-Atlantel	Mezonerezh, sevel loened, liorzherezh-marc'had, gwinieg, gounezerezh-douar, geunioù hag aber.	Gwask eus Naoned hag an aod, an dour, ar salladur, dalc'h an douaroù, ar riskloù evit produerezh ar gwin hag an tu da gaout labourerien.
Mor-bihan	Sevel loened, legumaj, edaj, ar gennad agri-boued hag an nesded d'an aod.	Dour, gwrez, sec'hor, douar, riskloù yec'hed ha nevezadur.

Loire-Atlantique: ur stumm dibar eus al labour-douar breizhat

Ne zlefe ket al labour-douar e departamant ar 44 bezañ deskrivet evel un astenn eeun eus keidennadoù rannvroel rannvro velestradurel Breizh. Gwiniegi Naoned, produerezh al liorzhoù-marc'had, geunioù Brière ha Grand-Lieu, aber al Loira, an aod ha kresk ar metropol a sav daeoù ispisial, en ur chom a-du gant ar c'hontelezhioù all e Breizh.

Pal ar strategiezh pemp departamant eo aozañ ar c'henlabour ha diorren sinergiezhioù etre ar c'huzulioù-labour, an ensavadurioù enklask, al liseoù uhel hag ar programmoù stummadur gennad.

3. Sevel war ar gouiziegezhioù a zo dija ha priziañ anezho

Rañvell-vudjed 2026 rannvro velestradurel Breizh a ro ar priorelezh da dreuzkas ar gounezerezh, d'ar postadurioù tremen ha da weledva ar boc'hadeg. Lakaat a ra 18,25 milion a euroioù a aotreoù programm evit ar programm 'Gounezerezh, Greanterezh ar C'hoad ha Boued'.², 10,5 milion a euroioù e kredadoù engouestlet³, 17,2 milion a zispignoù postañ ha 7,98 milion a zispignoù korvoiñ.

E 2025, 479 a saverien o deus tennet splet eus an Yalc'had evit ar Saverien Yaouank, 11 % muioc'h eget e 2024. Kresket eo bet ar yalc'had da 30 000 euro e fin 2025; Ur yalc'had a 8 000 euro a gloka ar steuñv evit ar renerien raktres ouzhpenn daou-ugent vloaz. Ar programm AGRI Transmission en doa kaset da benn 250 priziadenn e-kerzh unnek miz, ha Brit Agricole en doa roet ouzhpenn 300 prest e 2025.

Abaoe miz Kerzu 2023, ouzhpenn 2 000 atant zo deuet e-barzh ar programm AGRI Invest, gant 56 milion a euroioù a arc'hant foran. E 2025, 928 kevrat tremen agroekologel zo bet sinet, ur c'hresk a 7,5 %. Er memes bloavezh, 266 atant bio o deus resevet 7,1 milion a euroioù a yalc'hadoù postañ ha 135 labourer-douar yaouank bio zo bet harpet da sevel o embregerezhioù.

An disoc'hoù-mañ ne dalvont nemet evit pevar departamant Breizh.

Ar gefridi kentañ eo ouzhpennañ da se roadennoù keñverus eus Liger-Atlantel, ha da c'houde priziañ padusted ar staliadurioù, o levezon war ar gounidoù, ar pleustroù gounezerezh, ar bec'h-labour hag an endro.

Yes Breizh a gred e tlefe ar politikerezhioù-se lakaat perzhidi ar gennad da gemer perzh adalek an deroù, ha, ur wech lakaet e pleustr, reiñ an tu da briziañ o efedusted a-benn o gwellaat pa vez ezhomm.

4. Annez, kenwerzh ha dalc'h an douaroù

Rakwelet pep mont kuit pemp bloaz en a-raok.

N'haller ket treuzkas ur feurm e-korf un nebeud mizioù. Un enklask kuzh war-lerc'h gwerzherien potañsiel a c'holo ur priziadenn eus arvezioù ekonomikel, douarel, hinel ha labour-douar ar feurm, heuliet gant un heuliad senarioioù : treuzkas dre hêrezh d'ar familh, adkemer gant un trede den, ur c'hengevredad, ur mererezh da c'hortoz pe ur cheñchamant a stur.

Goude ur priziadenn gant ar gennad(où) kevreet e tlefe bezañ astennet ar steuñvoù AGRI Transmission, AGRI Install, AGRI Foncier ha Brit Agricole da Vreizh adunvanet. Kenderc'hel a raio ar skoazell e-pad tri bloaz da nebeutañ goude ar staliadur, a-benn anavezout an diaesterioù ekonomikel hag ar bec'hioù labour re vras abred a-walc'h.

Rakwelet ur raktres sevenadus kentoc'h eget un emled emgefre.

Mirvaoù douar ha emglevioù gant SAFER⁴ Rankout a ra bezañ brudet staliadur atantoù nevez, kendeuzadur douaroù talvoudus, an agroekologiezh hag an digor d'ar savadurioù atant. Ar divizoù a vo reizhiet ha kriterioù anezho a vo embannet.

Yes Breizh a gred e rank ur c'horf evezhiañ gouestlet evit Breizh gallout goloïñ an pemp departamant.⁵, a c'holoio ar prizioù, an takadoù douar, an destinadurioù, an astenn, diorren an douaroù hag ar c'hemmoù implij. En takadoù kêrel ha aod, e warezfe teulioù an terkañ kêr an douaroù strategel hag ar penngarterioù oberiat.

Hervez Yes Breizh, ar politikerezh-mañ a waranto treuzwelusted, n'eo ket hepken a-fet perc'henned gwirion an embregerezhioù a zo perc'henn war zouaroù pe a labour anezho, met ivez a-fet ar frammoù dalc'h hag ar c'hemmoù kontroll. Lakaet e vo e plas muzulioù enep-treizh evit mirout na vefe implijet treuzkas ar parzhioù evit tremen hebiou da balioù ar reolennadur. Gwarezet e vo gwirioù al labourerien-douar a-vremañ, hag ensellet e vo an tuioù da brenañ douaroù a-stroll pe a-ranndiriad el lec'hioù ma vo lakaet kendalc'h an implij labour-douar en arvar.

Digoriñ ar vicher hep lakaat an hentoù-micher disheñvel da geveziñ an eil re ouzh ar re all

Evit Yes Breizh, an nevez-devererien eus an diavaez d'ar gennad al labour-douar a zo hollbouezus evit e adneveziñ. Ezhomm o deus da gaout douar, kevala, lojeiz, stummadur pleustrek ha rouedadoù micherel. Stummadurioù heñchañ, parseloù-esae, implijoù paeet a-raok sevel un atant, ha kevelouriezhioù aferioù a vo diorroet.

E takadoù Breizh o yec'hedaat, pe pa vez perc'henniezhioù bras da gaout, ur programm da feurmoù bihan ha perc'henniezhioù bihan gallout a vo krouiñ raktresoù a dalvez ar boan ent-ekonomikel evit an emezelidi nevez, al liorzherezh-gwerzhañ, ar sevel-loened ec'hon, ar produiñ arbennik pe ar raktresoù kumuniezhel. Ne vo peurechuet rannadur an douaroù nemet goude ur priziadenn eus an douar, an dour, ar savadurioù, an tuioù-marc'had hag ar gounidoù rakwelet.

5. Kengread, priziñ ha rannañ an talvoudegezh

Kevradurioù liesbloaz kempouez

Hervez Yes Breizh, e vo ret d'ar gennadoù harpet gant Breizh embann menegerioù diwar-benn ar c'houstoù produiñ, kenaozadur ar priz ha dasparzh an talvoudegezh. Gwareziñ a raio kevratoù liesbloaz ar c'hementadoù, ar perzhded hag ar c'hemmoù en enduioù.⁶ hag ur c'hlozulenn advarzout.

Skoazell d'ar labourerien a vo stag ouzh doujañs da dermenioù ar paeamantoù, da emglevioù reizh dre gevrat ha da dreuzwelusted a-fet ar sammad paeet d'ar broduerien.

Ar pourvezañ publik a aoz troioù-kaer marc'had

Hervez Yes Breizh, al liseoù, ar frammoù yec'hed hag an aotrouniezhoù lec'hel a spisaio palioù prenañ padus ha gwirheñvel evit Breizh, diouzh lezenn ar prenañ foran.⁷. Evit se e vo dasparzhet ha rakwelet ar c'hevratoù en doare ma c'hallo ar broduerien, an embregerezhioù bihan ha krenn hag ar c'hevelourioù respont d'ar goulenn.

Gant ar gevrat e vo degaset kemmoù er meuzioù, muzulioù evit stourm a-enep ar gaspilherezh boued ha skoazell lojistikel.

Evit Yes Breizh, goulenn ur produ hep termeniñ ar c'hementad, ar priz hag an deiziataer ne grou ket ur chadenn pourvezañ.

Yes Breizh a ginnig krouidigezh ur Ajañs foran breizhat evit pourvezañ boued O vodañ prenerien, produerien, treuzfurmerien, arbennigourien war ar gwir ha arbennigourien war al lojistik. Buan e anavezo ar skoilhoù pleustrek – dasparzhadennoù re nebeut, kementadoù direol, termenoù-gortoz, kreizennoù dasparzhañ, reolennoù yec'hed pe sevel kevratoù – hag e embanno diskoulmoù a c'hall bezañ lakaet e pleustr war-eeun gant al liseoù, an ospitalioù, an aotrouniezhoù lec'hel hag an tiez-diwall. Ar strollad-labour-mañ a vo karget da evezhiañ lakaat e pleustr ar muzulioù-se.

Traoù n'o deus ket da welet war-eeun gant Breizh

Dindan ar framm a-vremañ, n'haller ket nullañ an TBK e Breizh, digreskiñ a-du-unan skodennoù ar gwarez sokial pe lakaat e pleustr skoilhoù kenwerzhel ispisial. Politikerezh ar c'henwerzh a zo e-barzh kefridioù Unaniezh Europa, tra m'eo an tailhoù afer Stad Bro-C'hall.

Yes Breizh a stourmo evit klozulennoù melezour, gwiriañ an orin hag ar c'henglotadur, lakaat e pleustr da vat reolennoù ar rannañ talvoudegezh, ha, pa vo aet don an dereadur, he mammennoù tailhoù dezhi hec'h-unan a vo kenglotus gant gwir an Europa.

6. Sevel loñned : mirout an talvoudegezh, digreskiñ an dependansoù

Ne c'hall ket Breizh ober fae war pouez ar sevel-loened war an ekonomiezh, an tiriad hag ar sevenadur. Ur bihannadur hollek e niver al loened a zistrujfe postoù-labour, an danframmoù labour-douar hag ar pradoù, en ur lakaat en arvar ur c'hresk en enporzhiadennoù. Koulskoude, n'eo ket padus an status quo e pep lec'h kennebeut.

An doare d'ober a cheñcho hervez ar spesadoù, ar stankter-desevel, an digarezioù marc'had, an emrenerezh boued-loened, ar fank, an dour, ar pradoù hag yec'hed al loened. Ar sistemoù diazezet war ar geot hag ar sistemoù mesket gounezerezh-sevel-loened a zeuio da vezañ solutoc'h a-feur ma vo lakaet war-wel o spletoù. Evit al loened monogastrik e vo ar priorelezh war ar boued-loened, ar proteinoù lec'hel, an energiezh, ar yec'hed, mererezh an tailhoù hag an talvoudegezh ouzhpennet.

Skoazellet e vo ar postadurioù e biosurentez, aererezh, disheol, dourañ ha mad-buhez al loened. Kresk n'eus forzh pehini e kementad ar produiñ a ranko bezañ kenglotus gant ar goulenn, a-benn diwall diouzh kement riskl a enporzhiadennoù kevezus marc'hadmatoc'h.

Steuñvet e vo steuñvoù testeniekaat evit harpañ ar broduerien atebek, dreist-holl ar re a sav moc'h, a zo, siwazh, ur vrud fall ganto a-wechoù.

7. Liesseurtaat an trevadoù, mammennoù ar protein hag ar reol-voued

Evit Yes Breizh, an lieskementadur a zigresk ar riskloù ekonomikel ha re liammet ouzh an hin. Ur politikerezh diazezet war ar gennadoù a skoazello ar piz, an trevadoù protein, al legumaj, ar frouezh, ar greun azas, an had, an hanp hag an trevadoù a c'houlenn nebeut a dafar (temzoù kimiek, amprevanlazherioù, hag all), diouzh stad an douar hag an digarezioù war ar marc'had.

An ostilhoù evit eostiñ, sec'hañ, mirout ha tretiñ a zo alies ar skoilh pennañ. Ar gevratadoù el live departamantel (pe broadel) a vodas al labourerien-douar, ar c'hevelourioù, an treterien, gennad ar pretierezh ha gennad ar gwerzh-munut a-raok broudañ an tremen d'an hentennoù-se.

Ur font evit al labourioù-douar bihan a skoazello postadurioù dister met hollbouezus – evel staliadurioù tretiñ, mirlec'hioù, dourañ efedus a-fet dour, dafar boutin, gwerzhioù a-stroll pe lakaat ar staliadurioù da glotañ gant ar reoladoù – na vezont ket arc'hantet mat a-walc'h gant steuñvoù savet evit raktresoù a-vras. An dezverkoù a roio ar priorelezh d'an obererezh gwirion, d'an dalvoudegezh ha d'al levezon lec'hel kentoc'h eget da c'horread an douaroù hepken.

Gennad ar gwiniegiezh e Nantes a raio e vad eus ur steuñv azasaat ispisial a c'holo: an douaroù, an dour, ar gouennoù rezin, ar c'hleñvedoù, ar skorn, an tommder, an liesadur kenwerzhel ha treuzkas an domani. Skoazell a vo roet evit brudañ ar gouennoù rezin, dreist-holl ar re o deus un istor dianav (evel Berligou).

8. Dour, azot, douar ha haodoù

Ur patrom gouarnerezh kinniget gant Yes Breizh, aozet dre zonennoù dourbeurzh ar stêrioù.

Meret e vo perzhded ha kementad an dour hervez ar basennoù-dour, a-gevret gant al labourerien-douar, an annezidi, an aotrouniezhoù lec'hel, ar skiantourien, ar greanterezh hag an aozadurioù. Embannet e vo roadennoù diwar-benn an tennoù dour, an nitratennoù, ar produioù fito-saniter, stad ekologel an dour hag an implijoù dour.

Da gentañ e vo lakaet ar muzulioù ar pouez war an takadoù hag ar prantadoù risklus. Digreskiñ ar c'holloù nitrogen, gwareziñ an douar, implijout ar leguminozoù, ober gwelloc'h gant al laezh, sevel takadoù gwareziñ ha kaout kuzulioù dizalc'h a rankfe sikour da zigreskiñ an dependañs diouzh an temzoù mineral.

Kavout un diskoulm padus evit bleunioù an algennoù glas

Evit an takadoù dindan-studi, e rank ar muzulioù diarbenn enderc'hel kevratoù liesbloaz, gwellaennoù ar reizhiad, mererezh an douaroù, skoazell an enkerzhioù ha palioù muzulius evit ar redoù nitrogen. Ret e chom dastum ha tretiñ evit abegoù surentez, met n'int ket un ersav evit an digresk en orin.

Gwareziñ an douar hag ar wezenn

Budjed ar rannvro (Breizh -4) a ziskouez ur feur a 550 kilometr a vokedaj plantet dre goulzad. An diskouezell zivizus, koulskoude, a vo an hirder oberiant rik : ar plantadegoù lamet diouzh an difradegoù, en ur gontañ ar perzhded, an heuliadusted, ar c'hempenn hag ar gwellaat.

Priziadennoù an douar a vo kaset da benn evit priziañ endalc'h an danvez organek, an dorr-douar, ar gwalc'hadur hag ar varregezh enfiltrañ. Paeamantoù evit ar servijoù endro a vo graet evit sekvestradur ar c'harbon, an dour, ar vevliesseurted ha derc'hel ar c'hrafoù-douar, diazezet war disoc'hoù gwiriekaus.

9. An hin, an energiezh hag ar biomas

Evel gant Yes Breizh, dielfennadennoù evel re ar Shift Project (gwelet ar mammennoù) a laka war wel e talv al labour-douar evit war-dro 18 % eus dileizhadennoù Bro-C'hall hag e rank kemer perzh e pal dekarbonadur ar vroad. Gounezerezh Breizh a zo war un dro ur reuziad eus cheñchamant an hin ha gouest da stokañ karbon.

Evel ul lodenn eus kement-se, e vo graet ur priziadenn vreskter evit pep atant a resev skoazell e Breizh, a-zivout an tommder, ar sec'hor, an dour re, an avel, ar c'hleñvedoù, an dependañs energiezh hag ar boued-loened. Ar steuñv azasaat a zispakio ar postadurioù, an asurañsoù, ar pourvezioù mallus hag ar c'hemmoù posupl er reizhiad.

Evit Yes Breizh, ar briorelezh e gennad an energiezh eo an efedusted energetek : ar savadurioù, an yennaat, an disec'hañ, ar c'hefluskererezh hag an implij rannet eus an dafar. Ar fotovoltaek, ar c'hoazhadur anaerobek hag ar biomas a vo priziet diwar o efed hollek war an endro, hegerzhded ar vammenn, ar gevezerezh gant produerezh ar boued, an treuzdougen hag an digestad.⁸ hag enframmañ er gweledva. Produiñ energiezh a chom un ouzhpennadenn da obererezh al labour-douar, ha n'eo ket un erlec'hiad eviti.

Rankout a ra ar raktresoù energiezh lec'hiet war zouaroù labour-douar pe e takadoù war ar maez degas ur gounid lec'hel gwiriekadus : perzh an alvered hag ar c'humuniezhioù lec'hel, koustioù izeloc'h, arc'hantaouiñ evit aveadurioù boutin, pe gounidoù evit an annezidi lec'hel. Aesaat ar prosedurioù evit ar raktresoù bihan ha talvoudus ne vo ket un abeg da zibonniñ an douaroù en un doare ledan pe da vont hebiou da vuzulioù gwareziñ an douaroù.

10. Micher, divizoù labour ha stummadur

E Bro-C'hall, ar lodenn eus an implij a zeue eus al labour-douar a ziskennas eus 9,1 % e 1980 da 2,7 % e 2022. E 2020, an implij en agrikultur a dalveze kement ha war-dro 675 000 kevatalad leun-amzer e Bro-C'hall kevandirel. An niver a vererien atantoù a ya war zigresk, tra ma ya niver al labourerien atantoù, an embregerien labour-douar ha ar CUMA⁹ a gemer muioc'h a blas. N'omp ket bet gouest da gaout ar sifroù-se evit Breizh (5) ha spi hon eus d'o kaout evit embannadur da zont Levrig.

Koulskoude, e Bro-C'hall evel e Breizh, n'eo ket diouzh an niver a blasoù stummañ hegerz hepken e talc'her d'an implijidi. Ar goproù, al lojeiz, an eurvezhioù labour, ar gwir da gaout vakañsoù, an anavezeted hag ar varregezh da labourat a-skipailh zo faktorioù pennañ evit termeniñ dedennusted ar gennad. Kreñvaet e vo an ajañsoù goprañ da c'hortoz hag ar strolladoù implijerien.

Evit Yes Breizh, rankout a ra diarbenn an digenvez, an deverezh hag an emlazh e-touez al labourerien-douar dont da vezañ ur parzh splann eus ar politikerezh war ar maezioù. Rouedadoù skoazell stummet, kuzuliek ha hegerz, o labourat a-gevret gant servijoù sikour evit al labour-douar, servijoù yec'hed al labour, aozadurioù karitez ha tud a vicher ar yec'hed, a roio an tu da emellout a-raok ma c'hoarvezfe un enkadenn.

Stummadur evit ur cheñchamant gwirion

Hervez Yes Breizh, e rank ar sturiennoù breizhat enframmañ azasadur ouzh an hin, an dour, an douar, an emrenerezh proteinek, mererezh ar reizhiadoù labour-douar liesseurt, an ekonomiezh, ar gwerzhañ, ar c'henlabour, an deknologiezh niverel heuliad izel, hag ar yec'hed hag ar surentez el labour. Atantoù deskadurel ha stajoù labour hirbad a roio an tu da geñveriañ patromoù disheñvel.

An diorren micherel dibaouez a vo arc'hantaet dre amzer-gwareziñ. Al labourerien-douar a gas arnodoù da benn, ar guzulierien hag an enklaskerien a rannô an disoc'hoù, en o zouez ar c'hwitadennoù. Ur statud breizhat evel 'atant-arnodiñ' pe 'labourer-douar-enklasker' a c'hallfe harpañ an arnodoù heñchet.

11. Al labour-douar biologel hag ar perzhded

Al labour-douar biologel a chom ur lusker a-bouez, met Yes Breizh a gred e laka un tremen hep marc'had an atantoù en arvar. Ar skoazell a rank kendeuziñ skoazell d'an embregerezhioù nevez, postadurioù, moned d'ar marc'had, treterezh hag ar pourvezerezh foran.

Ne vo ket bevennet ar politikerezhioù d'un enebiezh daouel etre al labour-douar biologel hag al labour-douar boas. Rankout a ra an araokadennoù war an danvezioù-labour, an douar, an dour, ar c'harbon, an emrenerezh hag yec'hed al loened bezañ muzuliet en holl reizhiadoù labour-douar, hep gwanaat sklaerder an etikedenn biologel.

12. Agri-boued, kenlabour hag enklask

Evit Yes Breizh, e rank ar strategiezh gounezerezhel enderc'hel lazherezioù, laezhdi, labouradegoù koñservañ, labouradegoù tretiñ legumaj, milinoù, kreizennoù dasparzhañ, stalioù hag embregerezhioù lojistik. Stalioù zo zo hollbouezus evit mont en-dro ur gennad ; o serriñ a c'hallfe lakaat an amkaniañ da vezañ dibosupl.

Ur rolladurezh eus an ostilhoù hollbouezus e pemp departamant a ziskouezo an trobarzhelloù padusted hag an ezhommoù postañ arc'hant. Ar yalc'hadoù foran a vroudad an digarbonegezh, mererezh an dour, an aozioù labour, ar rannañ talvoudegezh, an adimplij hag an enframmañ lec'hel.

Ur programm nevezenti war an agrikultura hag ar boued a skoazello raktresoù en o deroù : arnodoù war ar postoù-labour, gwiriekadur an ezhommoù, raktresoù diskouez, moned d'ar roadennoù hag urzhioù kentañ. Kreizennañ a raio dreist-holl war al labour-douar resis talvoudus da vat, ar mekanikoù-douar a c'haller dresañ, yec'hed al loened, azasadur an eostoù, mirerezh an dour hag an hentennoù tretiñ efedus a-fet danvezioù.

Rennes, Nantes, Brest, Quimper ha kreizennoù enklask ha kelenn all a stummo un emglev a vo kreizennet war an douaroù, ar sevel-loened, yec'hed al loened, yec'hed ar plant, ar boued, ar robotik pleustrek hag an hin. Priziet e vo an nevezadennoù diwar o spletoù agronomel, o c'houst, o adreizhadusted hag ar riskl a zepant.

13. Dereadur ha gouarnerezh

Ur c'hendalc'h diwar-benn al labour-douar hag ar boued e Breizh

Kinnig a ra Yes Breizh aozañ ur brezegenn a vodfe labourerien-douar, implijidi, gennadoù greantel, kevelourioù, treuzfurmerien, bevezerien, aotrouniezhoù lec'hel, skiantourien hag kevredigezhioù eus ar pemp departamant. Embann a raio un ali foran diwar-benn tu an dazont evit ar gennad, an dour, ar biomas, implij an douaroù hag an enkadennnoù. An ali foran-mañ a sikouro da stummañ politikerezh al labour-douar breizhat.

Ar reizhiad dileuriañ-mañ a vir ouzh forzh peseurt gennad, bro, departamant pe seurt gounezerezh da gemer divizoù e-unan. Gallout a ra soñjoù ar bihanniver bezañ staget ouzh an divizoù.

Barregezhioù da lakaat a-du

Dindan ar framm a-vremañ, Breizh he deus ar peadra da levezoniñ an diorren ekonomikel, ar stummadur hag an EAFRD.¹⁰, krouidigezh, arc'hantadur ha mererezh he skolioù eil derez. Gant Bro-C'hall hag an Unaniezh Europa e chom ar c'hontroll war an darn vrasañ eus an tachennoù, en o zouez ar reoladoù, ar Politikerezh Gounezerezhel Boutin, ar yec'hed, an tailhoù hag ar c'henwerzh.

Evit Yes Breizh, an dereadur klasket a rankfe reiñ an tu da lakaat e pleustr ur sell breizh unvan war steuñvierezh an douar, an annezadur, ar stummadur, an dour, ar boued, ar postadurioù hag an azasadur, en ur zoujañ da ziarbennoù gall hag europat.

14. Triwec'h engouestl

1. Kas da benn ur priziadenn war al labour-douar e pemp departamant, gant heuliadoù ingal ha digor.

2. Soñjal en a-raok evit pep treuzkas., dre anavezout ha skoazellañ adalek pemp bloaz a-raok an disparti.

3. Gwareziñ an douaroù-gounezerezh strategel A-enep kêrañadur ha spekulerezh an douaroù.

4. Astenn ha priziañ ar yalc'hadoù-loc'hañ, gant un heuliañ a dri bloaz.

5. Gwarantiñ muioc'h a dalvoudegezh d'ar broduerien, dre gevratadoù, treuzwelusted ha pourvezerezh publik.

6. Krouiñ ur poent-servij hepken a eeuna da vat an traoù., rannañ roadennoù ha kontroloù.

7. Termeniñ un hentenn produiñ loñned a-fet gennad ha departamant., hep digresk pe stankter unvan ebet.

8. Diorren mammennoù protein lec'hel, legumaj, frouezh ha trevadoù gant nebeut a bostadurioù, gant an ostilhoù tretiñ rekis.

9. Lakaat e plas kevratoù tremen liesbloaziek, a c'holo ar postadurioù, ar riskl hag ar gounidoù.

10. Adsevel an dour, an douar hag ar boc'hadeg, gant disoc'hoù muzulius e live ar basenn-dastum.

11. Prientiñ pep atant evit ar riskloù liammet ouzh an hin hag ar yec'hed.

12. Kreñvaat an erlec'hiañ personel, ar strolladoù implijerien ha perzh al labour.

13. Kinnig stummadurioù ledan war an agroekologiezh hag an azasadur, gant amzer arc'hantet.

14. Diogeliñ an isframmoù gounezerezhel-boued hollbouezus ha lakaat ar skoazell da vezañ divizet gant ar rannadur talvoudoù.

15. Treuzkas ar galloudoù rannvroel, gant o arc'hantadur., da-heul un dalc'h ma'z eus bet selaouet an daou du.

16. Sevel ur steuñv ober youlek evit pep atant., o liammañ an ekonomiezh, al labour, an hin, an natur hag ar postadurioù.

17. Skoazellañ ar meuriadoù bihan hag an emstriverien nevez, dre ur font gouestlet ha rannoù-madoù padus.

18. Lakaat perc'henniezh an douaroù da vezañ treuzwelus ha pourvezerezhioù publik hegerz, gant muzulioù enep-tremen-hebiou hag un intrudu evit pourvezañ boued breizhat.

15. Taolenn-hent 2027–2032

Bloavezh	Oberoù pennañ ha kargidi pennañ	Disoc'hoù gwiriekadus e fin ar bloaz
2027	Sevel an Arsellva gant pemp ezel; enframmañ roadennoù ar 44; priziañ ar savadurioù, an douaroù hag an CTAE.11 ha postadurioù; priziañ ar skoilhoù a zo da brenadurioù boued foran. Raktresoù-arnod: 'Bretagne préfigurative', kambradoù kenwerzh, SAFER, prenerien, chadennoù pourvezañ hag enklask.	Stad daeziad dre zonennañ dour-lusk ha gennad; termenadurioù boutin; kartenn ar pourvezerien, an douaroù, an ostilhoù hag ar breskterioù; erbedadennoù oberiat war ar pourvezañ foran; dafetenn embannet.
2028	Adkemer ar strategiezh evit al labour-douar hag ar boued; termeniñ ar palioù evit 2030 ha 2032; lañsañ dek kevrat lec'hel, ar steuñvoù-ober kentañ evit al labour-douar hag ar font evit an atantoù bihan. Aozadurioù pennañ: Kendalc'h al Labour-douar, an aotrouniezhoù lec'hel hag ar gouarnamant kreiz.	Hentoù evit ar sevel-loened, an dour, an eostoù, an implij hag ar c'harbon; kevratoù arc'hantet; raktresoù-arnod a c'haller priziañ; perzh a gemer Liger-Atlantel e pep programm.
2029	Astenn ar skoazell evit treuzkas an embregerezhioù; krouiñ ur poent darempred hepken; amprouiñ unanennoù douar bihan; lañsañ chadennoù pourvezañ evit ar protein, al legumaj hag an dafar hollbouezus.	Arloadoù eeunaet; skoazell evit perc'henned embregerezhioù a-vremañ; an embregerezhioù nevez o'n em staliañ e lec'hioù dereat; emglevioù prenadenn gentañ; steuñvoù postañ a-stroll ha stummadur gwellaet.
2030	Priziañ ar c'hevradoù ; kreskiñ ar muzulioù efedus ; formalekaat ar pourvezañ publik hag ar servijoù endro dre gevradoù.	Danevell dizalc'h ; gounidoù, dour, danvezioù hag implij muzuliet ; muzulioù reizhet pe ledanaet.
2031	Prientiñ ar galloudoù devolutet hag ar PAC da zont ; testeniañ an dispignoù, ar personell, an roadennoù hag ar yalc'hadoù. Aozadurioù ren : ar gouarnamant kreiz, Breizh hag ur bodad dizalc'h.	Karta ar barregezhioù labour-douar; emglev arc'hantel; priziadenn an efed; steuñv implij ha stummadur 2032–2037.
2032	Lakaat e pleustr ar galloudoù devoudet; embann adweladenn 2027–2032; degemer ar steuñv-hent da-heul.	Treuzkasoù klok; adweladenn foran gant pemp departamant; palioù adwelet da-heul an divizoù hag al lodennoù minorel.

Termenoù ha divizoù an enmont

Ne vez lakaet e pleustr treuzfurmadur ebet hep ur budjed, ur marc'had, korvoderioù hag ur priziadenn agronomel. Ne vez lakaet pal endroel ebet hep ur budjed, un deiziataer, skoazell hag un diskoulm teknikel hegerz. Ne c'hoarvez treuzkas ebet hep ar peadra ret. Ma c'hwit ar steuñv e vez kemmet kentoc'h eget bezañ dalc'het hepken evit mirout an neuz.

16. Menegerioù evezhiañ

Al linenn-diaz 2027 a roio an tu da lakaat palioù kantet evit 2030 ha 2032. An disoc'hoù a vo embannet evit ar pemp departamant, dre sektor ha takad-dastum, ma vo aotreet gant an niver a implijidi.

Park	Diskouezeroù bloaziek	Lennadenn ha diwalladennoù
Gounid ha talvoudegezh	Gounidoù hegerz; kemmder; koust produiñ; priz paeet; lodenn ar produer; divizoù paeañ.	Rannit etre ar c'hentelioù, stad ar studierien hag ar skoazell arc'hantel; embannit ar median hag an ampled.
Staliadur	Aozadurioù, profiloù, oad, bevañs pe get; feurioù dreistvevañs war tri ha pemp bloaz; gounidoù hag an dud kar; dilezioù abred.	Ne zlefe ket ar berzh bezañ muzuliet nemet dre an niver a zegouezhioù sikouret.
Hêrezh ha perc'henniezh	Skoazell d'ar werzherien; atantoù treuzkaset; termen; priz; takadoù douar savet, astennet pe kemmet.	Diforc'hañ etre an adframmañ spletus hag ar c'henstrolladur rediet.
Treuzwelusted implij an douaroù	Perc'henned gwirion anavezet; kemmoù er c'hontroll; emglevioù ensellet; prenadegoù a-stroll; troioù-kaer dizoloet.	Doujañ d'ar sekred kenwerzhel en ur embann frammoù perc'henniezh hag an tuadurioù.
Micher ha labour	Madoù, Amzer-labour kevatal, Gopradien, Vakañsoù, Troc'h-personel, Gwallzarvoudoù, Gwarez, Ehan, Amzer ha Bodoniñ.	Enklozañ al labour familh, al labour sezonel hag al labour eskontratet.
Stummadur	Dontidi nevez, nevez-diplomet, cheñcherien micher, diorren micherel dibaouez, amzer-dihun e-lec'h ha gounit barregezhioù.	Muzuliañ an implij war ar ferm, ha n'eo ket nemet an eurvezhioù marilhet.
Sevel loñned	Chatal, emrenerezh ar boued-loened, pradoù, marvelezh, antibiotikoù, mad-bevañs al loened, teil ha talvoudegezh ouzhpennet.	Keñveriañ dre reizhiad ; enframmañ an dileizhadennoù enporzhiet hag ar servijoù eus ar pradennoù.
Eostoù ha boued	Gorread, volumenn, liested, protein, frouezh ha legumaj; lodenn Breizh er pourvezerezhioù publik.	Gwiriañ an digarezioù marc'had, ar c'houlzadelezh hag an enporzhiadennoù erlec'h.
Atantoù bihan	Raktresoù harpet; feur dreistvevañs war tri bloaz; gounidoù; postoù-labour; postadur bodet; unvezioù bihan nevez ha padus.	Na veskait ket un takad bihan gant ar vreskder : priziet ar patrom ekonomikel hag al levezon war an tiriad.
Dour ha nitrogen	Nitratoù, pesticidoù, tennañ dour, stad ar c'horfoù-dour, reñverioù azot ha froudoù en baeoù.	Embann roadennoù dre zachenn dastum ha diouzh an amzer; evezhiañ an tuadurioù liesvloaziek.
Pradoù ha hañvalioù	Danvez organek, krignerezh, golo an douar; elfennoù linennek plantet, distrujet ha fonktionel; kempenn.	Lakaat ar pouez war ar gwerzhioù rik hag ar perzhded, ha n'eo ket hepken war ar plantadegoù.
Hinsav hag energiezh	Skeudennadurioù eeun ha dieeun; energiezh; diagnostikoù; atantoù azasaet; darvoudoù ha padelezhioù adtapout.	Na vevennit ket an efedusted d'ar c'harbon hepken; lakait ar vevliesseurted hag an nerzh-dasson e-barzh.
Enebourioù	Temzoù mineral, produioù gwareziñ ar plant, boued-loened enporzhiet, treloskoù ha koustoù stag.	Lakaat e darempred gant an askoradoù hag an divizoù agronomel.
Bio ha perzhded	Takad, treuzfeurmadurioù, dizreuzfeurmadurioù, gounidoù, digoroù marc'had, prizioù ha postadurioù.	Ur c'hresk en gorread-leur hep marc'had n'eo ket ur berzh padus.
Treuzfurmadur	Madoù hollbouezus, barregezh, implij, serramantoù, postadurioù, energiezh, dour ha gounid distroet.	Priziañ al levezon war ar broduerien lec'hel hag al labourioù.
Yec'hed ha stad an dud	Implij personel erlec'h ; ehan ; kelaouadennoù abred ; moned d'ur skoazell guzul ; an absantelezh ha bodded el labour.	Embann roadennoù kendeuzet hepken ha gwareziñ ar gevrinerezh start-kenañ.
Steuñvoù ober al labour-douar	Steuñvoù degemeret hag adwelet; postadurioù graet; disoc'hoù ekonomikel, hinel hag endroel.	Priziañ an araokadennoù graet gant pep reizhiad hiniennel, hep lakaat ur renkadur standardelaet.
Eeunaat	Termenoù, goulennoù evit kaout teuliadoù ouzhpenn, gwiriadennoù kenurzhiet, fazioù, galvoù ha bodded ar pratikoù.	Un digresk e niver ar gwiriadennoù n'eo ket, e-unan, ur araokadenn.

Gouarnerezh an evezhiañ

An Arsellva a embanno an heuliad roadennoù, an hentennoù hag ar roadennoù evit Liger-Atlantel dindan an hevelep standard hag evit ar pevar departamant all. Ur poellgor skiantel hag agrikol dizalc'h a gadarnaio an termenadurioù ; an aozadurioù hag ar c'hevredigezhioù gennad a vo ganto ar gwir da respont.

Ur c'hod gwer, orañjez, ruz A ziskouezo an tuadur, met ne gemero biken plas ar sifroù hag o zisplegadenn. Ur c'hresk padennek en un diskouezell a c'hallfe diskouez un tremen pe un dastum roadennoù gwellaet : pep cheñchamant a vo dielfennet a-raok ma vo kemeret un diviz.

Klozadur — Ur gevrat diazezet war ar fiziañs hag an disoc'hoù

N'en deus ket Breizh da zibab etre ar produiñ hag ar gwareziñ. Rankout a ra produiñ en ur wareziñ he galloud da zont : al labourerien-douar, an douaroù, an dour, an douar, an arbennigiezh, al loñned, an energiezh hag ar staliadurioù tretiñ.

Evit Yes Breizh, talvoudus eo an dereadur ma tigresk an urzhioù a-eneb hag e ro an tu da genurzhiañ implij an douaroù, ar stummadur, ar postadurioù, ar pourvezadur boued hag an endro. Ne rank ket erlec'hiañ Pariz gant ur velestradurezh diazezet e Roazhon pe e Naoned hag a vefe diouzh gwirvoud an dachenn. Ar c'humuniezhioù lec'hel hag ar gennadoù industriezh a rank bezañ perzh en divizout ha bezañ gouest da briziañ an disoc'hoù.

Gant an emglev kinniget e vez lakaet daoulinennoù d'an holl : gwelusted ha gounidoù evit al labourerien-douar ; treuzwelusted hag un tremen gwiriekadus evit ar chadennoù pourvezañ ; doareoù prenañ ingal evit an aotrouniezhoù lec'hel ; asant ar gevredigezh d'ur priz reizh ; ha kiriegezh Breizh evit he dibaboù.

Mammennoù implijet

• Rannvro Breizh, Kefridi 5 — Diorren armerzhel, gouneziegel ha mor, raktres budjed 2026, ha dreist-holl Programm 509.
• Ar Raktres Tremen, War-du un agrikultur izel e garbon, kalet ha pinvidik — Diverradenn, miz Du 2024.
• Ar Raktres Tremen, Peseurt peadra ha peseurt barregezhioù a zo ezhomm evit un agrikultur izel e garbon, kalet ha pinvidik?, miz Du 2024.
• Teul labour PB Gounezerezh — War-du ur gennad gounezerezh adlañset ha liesseurt e Breizh.
• Strollad Broadel Bro-Skos, A-du gant Bro-Skos – Programm ar Gouarnamant 2026, Mae 2026 (nevezadur ar maezioù, steuñvoù ober evit al labour-douar, atantoù bihan, dalc'h an douaroù, ar pourvezañ foran, yec'hed ar maezioù hag nevezenti al labour-douar).

Notennoù ha sklaeradurioù

1. Krouidigezh n'eus forzh peseurt arsellva, ajañs pe aozadur heñvel a rank bezañ liammet ouzh dilemel da nebeutañ ur c'horf foran kevatal all, hag an holl implijidi a vo degemeret en o fezh. Gallout a reer ober reizhadennoù da c'houde. ↩

2. Liessez ↩

3. Bloaziek ↩

4. Korporasion an Douar ha Diorren ar Maezioù ↩

5. Krouidigezh n'eus forzh peseurt arsellva, ajañs pe aozadur heñvel a rank bezañ liammet ouzh dilemel da nebeutañ ur c'horf foran kevatal all, hag an holl implijidi a vo degemeret en o fezh. Gallout a reer ober reizhadennoù da c'houde. ↩

6. Un danvez diavaez lakaet war an douar, al trevadoù pe al loñned evit gwellaat ar produusted hag an askorad. ↩

7. Ar gwir-mañ a zlefe bezañ gwelet ha implijet n'eo ket evel ur redi met evel un ostilh. ↩

8. Restachoù solud pe liñvel a zeu diwar diskar an danvez organek dre vetanizadur (koazhadur anaerobek). ↩

9. Kenembregerezh dafar labour-douar. ↩

10. Fonds European Agrikol evit an Diorren War ar Maez ↩

11. Kevelead Treuzkemm Agroekologel ↩

An teuliadoù tematek e Levrig 2027 Yes Breizh

• Unan. Stad, ensavadurioù, an dereadur hag ar Vonreizh
• 2. An arc'hant publik, ar budjed hag an emrenerezh arc'hantel
• 2a. Dielfennadenn ar budjed: Bro-C'hall – Breizh 5
• 3. Servijoù foran e Breizh
• Pevar. Yec'hed e Breizh
• 5. An nammder e Breizh
• 6. Deskadurezh, stummadur ha deskadurezh uhel
• 7. Sevenadur, yezhoù ha mediaoù
• Eizh. Identelezh breizhat, treuzkas ha kenglot
• 9. Al lojeiz e Breizh
• dek. Implij, embregerezhioù ha diorren ekonomikel
• 11. Armerzh, kenwerzh ha treuzdougen
• 12. Al labour-douar hag ar boued
• 13. Ar mor, an aod hag ar pesketa
• 14. Energiezh, hin hag an tremen glas
• 15. An deknologiezh niverel hag ar veurvorelezh
• 16. Surentez, justis ha difenn
• 17. Europa hag ar peurrest eus ar bed
• 18. An diaspor breizhat hag al levezon etrebroadel