Teuliad tematek 14/19
Energiezh, hin hag an tremen glas
An destenn-mañ a zo ul lodenn eus ar rannoù tematek en niverenn 2 eus *Levrig* Yes Breizh.
Gwareziñ, digarbonekaat, rannañ an talvoudegezh
Levrig 2027
Taolenn-hent 2027–2032
NB: Evit mad Frankiz ha berrder, implijet e vez ar stumm gourel en destenn-mañ evit endelc'her an holl reizhoù.
Poentoù pouezus
Evit Yes Breizh, tremen ekologel Breizh a rank plediñ a-stroll gant peder breskter : an dependelezh energetek, an dileizhadennoù uhel ha padus, gwastadurezh an danvezioù dour hag ar bevliesseurted, hag an emziskouez kresk ouzh ar sec'horioù, an dour-beuzioù a-vor, an dour-beuzioù diabarzh hag an tommderoù. Ne zeuio a-benn nemet ma tigresko ar fakturennoù energiezh, ma krouo postoù-labour padus, ha ma lakao an departamantoù (pe ar 'pays') da gemer perzh er divizout hag e rannadur ar gounidoù.
Hon hent — Da gentañ, digreskiñ ar goulenn ; da c'houde produiñ muioc'h a energiezh adnevezadus e-barzh bevennoù ekologel.
Spisaat, kempenn pep takad-dastum ha suraat e chomo ar gounidoù ekonomikel e Breizh.
Un nebeud poentoù dave
| Daveenn deuliet | Talvoudegezh | Lenn |
|---|---|---|
| Produiñ energiezh / beveziñ diwezhañ | 22 % e 2023 | Rannvro velestradurel; an holl stummoù energiezh, ha n'eo ket an tredan hepken. |
| Pourvezadur tredan | War-dro div drederenn a vez enporzhiet. | Doujañs ouzh ur rouedad ; ne dalv ket ez eus un diouer fizikel |
| Korfoù dour en ur stad ekologel mat | 34 % | Adsevel ar pourvezioù dour zo ur briorelezh pennañ. |
| Aveladennoù algennoù gwer | 2 091 ha, ar pezh a dalv kement ha 93 % eus an hollad broadel e 2024 | Traezhennoù ha pladennoù mareel; kemmadur bras a vloaz da vloaz |
| Gorread VERB ar Shift Project | >17 % eus an implij; hogos div drederenn eus an dileizhadennoù eeun hag ar beveziñ energiezh diwezhañ | Pemp gennad studiet ; un diazez talvoudus evit kempouezañ an implij, ar c'harbon hag an energiezh |
An niveroù hegerz a denn dreist-holl d'ar rannvro velestradurel a endalc'h pevar departamant. Da'n daolenn-stur 2027 e vo ret lakaat al Liger-Atlantel a-raok ma c'hallfer termeniñ an talvoudoù dave evit Breizh-5.
1. Ur platformenn 'Yes Breizh' sklaer : moderadur, surentez, justis
Na gemmeskit ket an energiezh gant an tredan
An emrenerezh tredan prim n'eo na un emrenerezh energiezh klok na un distagadur diouzh ar rouedad. Ar politikerezh foran a raio an diforc'h etre ar beveziñ diwezhañ hollek, ar beveziñ tredan, ar produiñ lec'hel, ar galloud staliet, an hegerzhded, ar stokañ hag an etrekennañ. Ar rouedad etrekennaouet a chom ur roued surentez ; koulskoude e rank Breizh digreskiñ he breskter hag hec'h askoradoù uhelañ.
Ur c'hennarroud ekologiek c'hoantaüs ha fizikel gwirheñvel
Ar redioù fizikel a dermen ar pezh a c'haller ober; ar politikerezh a ziviz penaos e vez dasparzhet ar strivoù, an amzer hag ar spletoù. Priziet e vo an dibaboù neuze diwar o c'houst klok, o eztaoladennoù a-hed o c'helc'hiad-buhez, o implij an douar, o levezon war an dour hag ar vevliesseurted, o harzusted hag al labourioù krouet.
Un tremen reizh
Programm Gouarnamant Bro-Skos a ginnig tri mennozh a c'hallfed azasaat : ur font tremen reizh evit al labourerien hag o ziriadoù lec'hel, skoazell evit perc'henniezh ar gumuniezh war raktresoù hiniennel, hag ur font glad arc'hantet gant pinvidigezhioù adnevezadus. Yes Breizh a azasa anezho ouzh lezenn ha danvezioù Breizh, hep degemer sifroù pe palioù Bro-Skos.
2. Gouarnamant e live Breizh, ennañ pemp departamant
| Live levier | Adalek 2027 | Heul an emglev pe an dereadur |
|---|---|---|
| Galloudoù e live B5 | Steuñviñ, arc'hantaouiñ, stummañ, liseoù, porzhioù Breizh, pourvezañ foran, daremprediñ hag roadennoù | — |
| Kefridioù lec'hel | B5, Departamantoù, EPCIoù, Konsortia an energiezh, Ajañsoù an dour, Oberiataerien rouedad | Palioù, kengarc'hantadur ha kiriegezhioù redius |
| Galloudoù da varc'hata | Renkadoù-arnod ha emglevioù gant ar gouarnamant kreiz | Energiezh, tailhoù, normoù, implij an douaroù ha lakaat al lezennoù war-dro an endro e pleustr dindan ar statud da zont |
- Aozañ ur brezegenn breizhat1 energiezh, hin ha dour, en o zouez rannvro al Liger-Atlantel.
- Embann un danevell vloaziek hepken a c'holo: an energiezh, an dileizhadennoù, an azasadur, an dour, al liesseurted vevoniel, an implij hag an diasurded labour.
- Treiñ BreizhÉnergie en ur benveg postañ arc'hant gwelloc'h kevalaet, o labourat a-gevret gant an embregerezhioù lec'hel ha gant palioù muzulius.
- Lakaat ar raktresoù pennañ dindan ur geñveriadenn foran eus an dibarzhioù ha dindan evezhierezh an engouestloù lec'hel.
3. Bihanat ar beveziñ hag ar fakturennoù
Savadurioù
Yes Breizh a gred eo ret pellaat diouzh un doare d'ober diazezet war muzulioù digenvez evit mont war-du steuñvoù adneveziñ efedus ha skoazellet : en o zouez gwiriadennoù an energiezh, an arc'hantaouiñ, al labourioù sevel, an enselladennoù hag an evezhierezh war ar beveziñ energiezh. Rankout a rafe bezañ roet ar priorelezh da berc'henniezhioù dizereat a-fet energiezh annezet gant tiegezhioù gant goproù izel, al lojeiz sokial, ar skolioù eil derez hag ar savadurioù foran. Ar steuñv ober rannvroel (B4) a ra anv eus ur steuñv a sell ouzh 500 tiegezh bep bloaz : ret e vo priziañ anezhañ ha goude-se e ledanaat, a-gevret gant kevelerezhioù an aotrouniezhoù lec'hel.
Treuzdougen, greanterezh hag al labour-douar
Un nebeud kinnigoù a-berzh Yes Breizh…
- Digreskiñ an niver a gilometradoù eilet en ur vroudañ an terkañ-sevel kêr, an hentoù-houarn, ar servijoù kirri-boutin prim, ar rannañ kirri hag ar marc'h-houarn.
- Lakaat skoazell an industriezh da vezañ stag ouzh ur steuñv energiezh ha karbon, adtapout an tommder, ha kaleter ar chadennoù pourvezañ.
- Evit harpañ al labourioù-douar da vihanaat o ezhommoù, da wellaat o efedusted energetek, da dizhout an emrenerezh proteinek ha da surenteziñ gounidoù tremeniad.
- Lakaat e pleustr kevratoù arboellañ energiezh gant palioù, skoazell deknikel hag ul lodenn eus an arboelloù.
4. Dasparzhañ ha surenteziñ : un heuliad diskoulmoù, ha n'eo ket un deknologiezh hepken
| Ahel | Divizoù kinniget | Harzoù-hent |
|---|---|---|
| Gwrez adnevezadus | Koad padus, energiezh solar termek, energiezh geotermek, gwrez an dilerc'hioù ha rouedadoù tommerezh-kêr | Danvez lec'hel, perzh an aer, koust dre donenn diharvet |
| Energiezh avel an donvor | Porzhioù, ar chadenn pourvezañ greantel, ar stummadur, ar c'hennaskusted hag an implij mor kenrannet | Liesseurted vevoniel, peskerezh, gweledva, spletoù lec'hel divizet dre gevrat |
| Avel ha heol war an douar | Adgalloudekaat, toennoù, parkeier-karr, lec'hiennoù dilec'hiet, heuliet gant raktresoù rannvroel | Diwall diouzh stankadur an douaroù; perzh kemer lec'hel |
| Biogaz | Ar priorelezh roet d'al lastez, d'an dourioù uzet ha d'ar gounezadegoù-dastum | Kempouez an azot, an douaroù, an doriadennoù metan, tamm kevezerezh ebet evit ar boued |
| Rouedadoù & gwevnded | Diverkadur, stokañ, kontroll, kreñvidigezh spisaet | Kibersurentez, koust hollek, gwarez an roadennoù |
| Mammennoù energiezh mor nevez-c'hanet | Diskouezourien hag Enklask & Diorren gant kriterioù ezkerzh | Touez engouestl greantel ebet a-raok ma vo bet diskouezet an dazgwered teknikel hag ekonomikel. |
Evit bezañ war evezh a-fet metodologiezh, park avel-mor Sant-Brieg (496 MW) a vez kinniget a-wechoù evel pa goloe 25 % eus ar goulenn : an niver-se a ra dave da veveziñ an tredan er gêr, ha n'eo ket da veveziñ an tredan en e bezh pe an energiezh en he fezh.
5. Rannañ talvoudegezh ha diorren barregezhioù
Un nebeud kinnigoù a-berzh Yes Breizh…
- Krouiñ ur Font Tremen Breizh 2 Spesifek evit an adstummadur, ar stummadur hag an departamantoù (pe ar broioù) a sell outo.
- Mirout ar gwir da bostañ arc'hant evit an aotrouniezhoù lec'hel ha pobl Breizh e raktresoù arc'hantet gant an arc'hant foran.
- Kevraouiñ ur framm a spletoù lec'hel : postoù-labour, stummadur, arc'hantaouiñ rannvroel, bevliesseurted ha tarifeoù kevredigezhel e-keit ha ma'z eo aotreet gant al lezenn.
- Ensellet sevel ur 'Fonds Kengeneradegoù Breizh', arc'hantet gant ur c'hwec'h dereat diazez eus ar gounidoù foran dreistordinal a zeu eus mammennoù adnevezadus.
- Embann munudoù ar postoù krouet, treuzfurmet pe en arvar, koulz ha kalite ar c'hevradoù hag an ezhommoù stummañ.
6. Dour, bevliesseurted hag algennoù glas : un dever da gaout disoc'hoù
Yes Breizh en deus notennet diwar un danevell gant Lez an Ensellerien e oa digreskiñ ar c'hementadoù hag ar redoù nitrat an doare nemetañ da vevenniñ a-galz bleunioù algen. E 2024 e chome ar c'hontamantoù a-us da 25 mg/l e meur a lec'h, tra ma kemm an treuzoù rekis hervez ar bae.
| Oberiantiz | Deiziad termenet | Prouennoù eus an disoc'hoù |
|---|---|---|
| Modelit pep bae priorel ha platenn vil | 2027 | Un treuzoù lec'hel a glot gant un digresk a 50 dre gant en niver a blastradurioù. |
| Adwelet SAGE3 ha feurioù-emglev tiriadel | 2027-2028 | Palioù azot muzulius, steuñv-arnod ha arc'hantaouiñ anavezet |
| Lakaat skoazell foran dindan diviz | Adalek 2027 | Kevradoù efedusted ha evezhierezh an dorradennoù nitrogen |
| Lakaat an douaroù hag ar chadennoù pourvezañ e fiñv | 2028-2032 | Takadoù ha feurmoù a ra gant reizhiadoù gounezerezh gant nebeut a enputadoù |
| Gwarantiñ surentez an dastumad hag an titouroù | Bep koulz-amzer | Gorrekadurioù, ekspozadur an implijidi ha darvoudoù danevellet |
7. Penaos, hervez Yes Breizh, e tlefe Breizh en em azasaat ouzh hin an dazont?
- Kartennerezhiñ riskloù an tommder, ar sec'hor, an tanioù-gwall, an dour-beuzioù, an krignerezh hag an dour-beuz dre bennadoù-dour a-benn 2028.
- Lakaat ar postadurioù foran da zerc'hel kont eus ur priziadenn an hin evit 2050 ha 2100.
- Adsevel kêrioù, froudoù ha geunioù ; digreskiñ stankadur an douar ha gwareziñ ar c'horidorioù ekologiek.
- Adkemerit steuñvoù rannañ an dour a ro ar priorelezh d'an dour da evañ ha d'an ekoreizhiadoù, heuliet gant an implijoù hollret.
- Sevel ur font azasaat evit an aotrouniezhoù lec'hel war ar maez, an aodoù hag an inizi, gant un arbennigiezh deknikel rannet.
Pennaenn — Ne zlefe tamm dispign ebet evit muzulioù azasaat bezañ implijet evit mirout digor da viken ul lec'h a zo deuet da vezañ dañjerus. Ar c'hudennoù a denn d'ar serriñ, d'an dilec'hiañ ha d'ar c'hengred a rank bezañ digor d'an diviz foran.
8. Pemzek engouestl evit 2027–2032
1. Sevel danevell Breizh-5 war an energiezh, an hin hag an dour.
2. Degemer budjedoù karbon sektorel indikativel, a zeufe da vezañ redius ent-lezennel da c'houde, hervez an tachennoù kevreadusted a-zere.
3. Rakwelet adneveziñ an annezioù fall hag ar savadurioù foran.
4. Aozit ar bihannadur en treuzdougen ret.
5. Dizkarbonekaat ar greanterezh hag ar gennad alimetel dre an digollañ.
6. Diorren an wrez adnevezadus.
7. Steuñviñ an energiezhioù avel, heol ha mor en a-raok bevennoù ekologel.
8. Kreñvaat ar rouedadoù, ar stokañ hag ar gwevnded.
9. Adsevel ar Pôle Energie Bretagne (PEBreizh) evel ur postour rannvroel.
10. Sevel ar Font evit an Tremen Just.
11. Digoriñ ar raktresoù d'ar postadurioù lec'hel.
12. Studiañ ur font glad evit ar remziadoù da zont.
13. Diskouezit an disoc'hoù dre c'hwervenn evit kontroll an algennoù glas.
14. Lakaat e pleustr steuñvoù azasaat diazezet war ar c'hornaouegoù.
15. Danevellet bep bloaz d'an Vodadeg ha da bobl Breizh.
Divizoù lakaat e pleustr
Ne vez lakaet e pleustr treuzfurmadur ebet war ur skeul vras hep budjed, marc'had, gounidoù ha priziadenn. N'eus pal ebet lakaet hep ur budjed, un deiziataer, harp hag un diskoulm teknikel hegerz. N'eus treuzkas ebet hep ar peadra ret. Ma c'hoarvez ur c'hwitadenn, e vez reizhet ar reizhiad kentoc'h eget bezañ dalc'het-mat, evit mirout an neuz hepken. Ur c'hod gwer, orañjez, ruz A ziskouezo an tuadur, met ne gemero biken plas ar sifroù hag o zisplegadenn. Ur c'hresk padennek en un diskouezell a c'hallfe diskouez un tremen pe un dastum roadennoù gwellaet : pep cheñchamant a vo dielfennet a-raok ma vo kemeret un diviz.
9. Amzeriadur evit 2027–2032
| Bloavezh | Ar priorelezhioù | Maen-mil-foran |
|---|---|---|
| 2027 — Muzuliañ | Adweladenn Breizh-5; gouarnerezh; budjedoù karbon; enselladenn BreizhÉnergie; baeoù ha traezhennoù | Daveennoù, tachennadoù hag aozioù atebek embannet |
| 2028 — Kefridi | Kevradurioù lec'hel (Departamantoù): dour, energiezh ha hin; adneveziñ; fontoù kevatalder; kartennoù azasadur | 100 % eus Breizh goloet gant ur steuñv-hent |
| 2029 — Postañ arc'hant | Tommerezh, rouedadoù, porzhioù, gwevnded, adneveziñ hag adsevel; perzh pobl Breizh. | Adweladenn dizalc'h eus ar c'houstoù hag ar spletoù |
| 2030 — Mat | Adweladenn e-kreiz ar prantad ; addasparzh da vuzulioù efedus ; klozulennoù ezkerzh | Disheñveladennoù diouzh an hentoù rakwelet displeget ha muzulioù reizhañ aprouet |
| 2031 — Astenn | Implij ledan muzulioù diazezet war brouennoù ; galloudoù devoudet hervez an emglev | Kendalc'h ar servijoù hag arc'hantadur testeniekaet |
| 2032 — Priziañ | Priziadenn an endro, ar gevredigezh, an ekonomiezh hag ar rannvroioù; ur programm da heuliañ | Priziadenn diavaez ha diviz demokratel: Breizh-5 |
An arvalioù niverel diwezhañ a vo peurgloket goude adweladenn 'Breizh-5' e 2027. Ar roll-amzer a ra an diforc'h etre an oberoù a c'hall bezañ lakaet e pleustr diouzhtu hag ar re a c'houlenn un emglev broadel pe an dereadur.
10. Panell evezhiañ
| Diskouezell | Dave / Pal | Frekañs | Bleiner |
|---|---|---|---|
| Beveziñ energiezh diwezhañ | 2027 Breizh-5; digresk bloaziek a-du gant trajektour 2032 | Bloaziek | Gantell |
| Skeulioù rannvroel hag roudenn garbon | Budjedoù gennad ; daou lennadenn embannet | Bloaziek | Gantell |
| Produiñ / beveziñ lec'hel | 22 % e 2023 war B4; dave B5 e 2027 | Bloaziek | Breizh |
| Kementad an tredan enporzhiet | War-dro div drederenn war ar B4 ; digreskiñ ar vreskter, hep emrenerezh | Bloaziek | RTE / Breizh |
| Adnevezadurioù energiezh-efedus | Niver, gounid gwirion ha tiegezhioù gant goproù izel; pal 2032 da-heul an enselladenn | Bep hanter-vloaz | Breizh / EPCI |
| Paourentez energiezh | Prizioù an tiegezhioù ha dispignoù eus ar yalc'h | Bloaziek | Evezhierezh sokial |
| Gwrez adnevezadus | TWh, barregezh hag dilezadennoù diharzet | Bloaziek | Sindikadoù an energiezh |
| Raktresoù gant perzh an dud lec'hel | Lodennoù ar raktresoù hag ar c'hevala dalc'het war al lec'h | Bloaziek | Pole Breizh Energiezh |
| Micherioù tremen | Diorren, treterezh, perzhded ha stummadur | Bloaziek | Breizh |
| Korfoù dour e stad vat | 34 %; araokadennoù dre zonennoù dastum | Kelc'hiad bloaziek | Ajañs an dour |
| Nitratoù dre bae / gorread-prad | mg/l ha debed; treuzoù skiantel lec'hel | Bep miz / bep bloaz | SAGE |
| Aveladennoù algennoù gwer | 2 091 ha e 2024; tuadur liesvloaziek | Gounezour sezonel | CEVA4 Gouarnamant kreiz |
| Cheñchamant implij an douaroù / Adnaturadur | bevet, adsevelet ha dizastumet | Bloaziek | Er vro |
| Poblañs goloet gant steuñvoù azasaat | 100 % e 2028 | Bloaziek | Kendiviz ar c'hlimat |
| Postadurioù amprouet ouzh an hin | 100 % eus ar raktresoù bras e 2029 | Budjed | Breizh |
| Spesoù lec'hel an energiezh adnevezadus | Sammad paeet, raktresoù, benefisierien hag an doare ma'z eo bet implijet an arc'hant | Bloaziek | Aotrouniezh dizalc'h |
11. Riskloù ha diwalladennoù
| Riskl | Harz-hent |
|---|---|
| Palioù hep ar peadra | Budjed, den e karg, termen hag indikator evit pep engouestl |
| Droukvesk diwar-benn an dachenn | Spisaet eo evit pep figurenn ar dave d'ar vent greunennoù, d'ar rann-bloaz ha d'al lec'h. |
| Degemerusted bihanaet da ziviz | Dibab an dibaboù, dasparzh ar c'hevala ha gounidoù lec'hel gwiriekadus |
| Stourmoù etre an hin hag ar bevliesseurted | Priziañ kumulativel, diwall a-raok kempouezañ |
| Un tremen retregius a-fet ar gevredigezh | Pegañ ar gounidoù, ar frejoù personel hag evezhiañ an dasparzh |
| Kreizennadur e Roazhon pe e Naoned | Emglevioù takad dastum ha ijinouriezh lec'hel |
| Dedennusted ouzh un deknologiezh | Klaouzoù portofolio liesseurt ha adwelet |
Klozadur
Evit Yes Breizh, ne araoko Breizh na dre an emrenerezh na dre ur politikerezh gortoz-ha-gwelet. Araokañ a raio en ur vevañ nebeutoc'h ha furboc'h, en ur broduiñ muioc'h en ur zoujañ d'an holl vevadoù, en ur brientiñ d'ar riskloù, hag en ur virout ul lodenn eus an talvoudegezh krouet en tolead. Ar pennaennoù demokratel a rank bezañ ar re heñchañ : evit pep engouestl e rank bezañ un den e karg, arc'hantadur, un termen hag un testeni eus an disoc'hoù.
Danvezioù lakaet e pleustr ha diwalloù kemeret
- Rannvro Breizh, Levrig ar Gefridi 6 — Tremen an energiezh, bevliesseurted, dour ha lastez, budjed 2026.
- Evezhierezh an Endro Breizh, Sifroù pennañ an energiezh hag ar gazoù efed ti-gwer e Breizh, embannadur 2025.
- Burev Rannvroel an Ensellerezh Breizh, 2026 danevelloù diwar-benn an energiezhioù adnevezadus ha BreizhÉnergie.
- Lez an Aodourien, Stourm a-enep led ar bezhin glas e Breizh, diverradenn, Gouere 2026.
- The Shift Project, War-du un Armerzh Rannvroel izel e garbon e Breizh (VERB), teul kinniget.
- SNP, Programm ar Gouarnamant 2026: tremen reizh, perc'henniezh kumuniezhel, foñs an hêrezh, azasadur.
- Teulioù labour kinniget : 'Breizh hag an diorren padus' ; 'An tredan e Breizh : fedoù ha faltazi' ; kenskriverezh ha notennoù etre Prébay, Jancovici ha De Gélis.
Ar c'hinnigoù a ya d'ober un diverradenn labour, ha n'eo ket un eiladenn ger-ha-ger eus ar mammennoù. Ret e vo hizivaat an roadennoù bep tro ma vo embannet al Levrig. N'eo ket extrapoladet ent emgefreek ar sifroù evit ar pevar departamant da Liger-Atlantel.
Notennoù ha sklaeradurioù
1. Krouidigezh n'eus forzh peseurt arsellva, ajañs pe aozadur heñvel a rank bezañ liammet ouzh dilemel da nebeutañ ur c'horf foran kevatal all, hag an holl implijidi a vo degemeret en o fezh. Gallout a reer ober reizhadennoù da c'houde. ↩
2. Gwelet an notenn a-raok. ↩
3. Steuñv Merañ an Dour ↩
4. Kreizenn evit studi hag implij algennoù ↩
An teuliadoù tematek e Levrig 2027 Yes Breizh
• Unan. Stad, ensavadurioù, an dereadur hag ar Vonreizh
• 2. An arc'hant publik, ar budjed hag an emrenerezh arc'hantel
• 2a. Dielfennadenn ar budjed: Bro-C'hall – Breizh 5
• 3. Servijoù foran e Breizh
• Pevar. Yec'hed e Breizh
• 5. An nammder e Breizh
• 6. Deskadurezh, stummadur ha deskadurezh uhel
• 7. Sevenadur, yezhoù ha mediaoù
• Eizh. Identelezh breizhat, treuzkas ha kenglot
• 9. Al lojeiz e Breizh
• dek. Implij, embregerezhioù ha diorren ekonomikel
• 11. Armerzh, kenwerzh ha treuzdougen
• 12. Al labour-douar hag ar boued
• 13. Ar mor, an aod hag ar pesketa
• 14. Energiezh, hin hag an tremen glas
• 15. An deknologiezh niverel hag ar veurvorelezh
• 16. Surentez, justis ha difenn
• 17. Europa hag ar peurrest eus ar bed
• 18. An diaspor breizhat hag al levezon etrebroadel
